Trong trò chơi lớn, mật thư cho biết phải đến đâu, còn dấu đi đường cho biết phải đi lối nào. Một mũi tên vẽ phấn trên gốc cây, ba hòn đá chồng lên nhau bên vệ cỏ, một nắm cỏ buộc nút... đều là những "tấm biển" nhỏ dẫn đường cho cả đội.
Bài này giới thiệu mục đích của dấu đi đường, các nguyên tắc đặt dấu, bảng những dấu thông dụng và cách làm dấu bằng vật liệu tự nhiên. Đây là tài liệu tra cứu để ban tổ chức và người chơi cùng dùng.
Dấu đi đường dùng để làm gì
Dấu đi đường có nguồn gốc từ kỹ năng của người đi rừng và được phong trào hướng đạo đưa vào chương trình huấn luyện. Trong sinh hoạt Đoàn – Đội, trại hè, CLB kỹ năng, dấu đi đường giúp:
- Dẫn đường cho các đội từ trạm này sang trạm khác mà không cần người đứng chỉ.
- Cảnh báo những chỗ nguy hiểm, nguồn nước không an toàn, lối không được đi.
- Rèn kỹ năng quan sát: người chơi phải để ý từng gốc cây, mỏm đá, ngã rẽ.
- Gắn với mật thư: dấu cho biết mật thư đang được giấu ở đâu, cách bao nhiêu bước.
Khi kết hợp với mật thư, dấu đi đường biến một cuộc đi bộ thành cuộc phiêu lưu. Xem cách thiết kế cả hành trình trong bài Tổ chức trò chơi lớn với mật thư.
Nguyên tắc đặt dấu
Đặt dấu đúng cách quan trọng không kém việc nhớ ý nghĩa của dấu. Các nguyên tắc dưới đây được dùng rộng rãi:
- Đặt bên phải lối đi (theo chiều người đi). Người chơi biết trước nên chỉ cần quan sát một bên, đỡ bỏ sót.
- Đặt ngang hoặc dưới tầm mắt, ở chỗ dễ thấy: gốc cây, cột, tảng đá, mặt đường. Không giấu dấu sau bụi rậm hay quá cao.
- Đặt ở mỗi chỗ có thể rẽ: ngã ba, ngã tư, lối mòn tách nhánh. Trên đoạn thẳng dài, cứ một khoảng vừa phải lại có một dấu để người chơi yên tâm.
- Vẽ bằng vật liệu dễ xóa: phấn, than, đá, cành khô, giấy dán. Không dùng sơn, không khắc dao lên cây, không bẻ cành tươi, không phá cây cối.
- Ghi lại vào sổ vị trí từng dấu (hoặc vẽ sơ đồ) để ban tổ chức nắm được và thu dọn sau đó.
- Xóa dấu sau trò chơi: đội cuối cùng hoặc người phụ trách đi sau thu dọn, trả lại nguyên trạng.
- Không đặt dấu ở nơi nguy hiểm: mép vực, lòng đường xe chạy, bờ ao sâu, khu vực cấm.
Khi mất dấu: đừng đi tiếp theo cảm tính. Quay lại dấu cuối cùng mà cả đội chắc chắn, quan sát kỹ xung quanh (đặc biệt là bên phải lối đi). Nếu vẫn không thấy, đợi tại đó và dùng tín hiệu đã thống nhất với ban tổ chức.
Bảng các dấu thông dụng
Hình dạng cụ thể của từng dấu có thể khác nhau giữa các đơn vị, các tài liệu. Bảng dưới mô tả theo cách phổ biến; ban tổ chức nên in bảng dấu mình dùng và phát cho các đội trước khi chơi.
Một vài lưu ý khi dùng bảng:
- Số bước nên quy ước rõ: bước thường hay bước đôi, bước của người lớn hay của thiếu nhi.
- Dấu "nước uống được" chỉ có ý nghĩa trong trò chơi; ban tổ chức luôn phải tự kiểm tra nguồn nước và nhắc người chơi mang theo nước riêng.
- Nếu muốn gắn mật thư vào dấu, ví dụ dấu "mật thư cách 10 bước", có thể dùng thêm bài Phương pháp giải mật thư để chuẩn bị cho người chơi.
Dấu bằng vật liệu tự nhiên
Ở bãi cỏ, rừng thưa hay nơi không vẽ được phấn, có thể làm dấu bằng chính những gì có sẵn. Các dấu này bắt nguồn từ kỹ năng đi rừng của hướng đạo và dễ thu dọn sau khi chơi.
Đá chồng
| Cách đặt | Ý nghĩa |
|---|---|
| Một hòn đá nhỏ đặt trên một hòn đá lớn | Đúng đường, đi tiếp |
| Hai hòn chồng, thêm một hòn nhỏ đặt bên trái | Rẽ trái |
| Hai hòn chồng, thêm một hòn nhỏ đặt bên phải | Rẽ phải |
| Ba hòn chồng lên nhau | Cảnh báo, chú ý |
Cành cây
| Cách đặt | Ý nghĩa |
|---|---|
| Một cành khô đặt nằm, ngọn chỉ theo hướng đi | Đi theo hướng này |
| Một cành dài, thêm một cành ngắn đặt chéo ở đầu thành hình mũi tên | Đi theo hướng mũi tên |
| Hai cành bắt chéo thành hình chữ X | Đường cấm, không đi lối này |
Cỏ buộc
| Cách làm | Ý nghĩa |
|---|---|
| Một nắm cỏ buộc túm phần ngọn, để đứng thẳng | Đi thẳng |
| Nắm cỏ buộc túm, ngọn bẻ nghiêng sang trái | Rẽ trái |
| Nắm cỏ buộc túm, ngọn bẻ nghiêng sang phải | Rẽ phải |
Chỉ dùng cỏ dại, cành khô, đá rời có sẵn. Không nhổ cây, không bẻ cành tươi, không lấy đá từ bờ kè hay công trình. Sau trò chơi, trả mọi thứ về chỗ cũ.
Gợi ý cho ban tổ chức
- Thống nhất bảng dấu trước khi chơi: phát bảng dấu cho các đội, hoặc cho các đội tập nhận dấu ở một sân nhỏ trước khi xuất phát. Đừng dùng dấu nào chưa có trong bảng.
- Thử lại tuyến đường: một người không tham gia đặt dấu nên đi thử để kiểm tra dấu có dễ thấy không.
- Kết hợp với mật thư: tại một số điểm, thay vì vẽ mũi tên, hãy đặt mật thư mà lời giải là hướng đi tiếp. Ví dụ một mật thư Morse giải ra "RẼ TRÁI QUA CẦU". Xem thêm Cách soạn mật thư hay.
- Có người phụ trách cuối đoàn: đi sau đội cuối cùng để xóa dấu, nhặt giấy và chắc chắn không còn ai bị lạc.
- Ghi sổ đầy đủ: số lượng dấu, vị trí, thời điểm đặt. Khi thu dọn, đối chiếu sổ để không bỏ sót.
Thử sức
Một đội đi theo dấu và lần lượt gặp các dấu sau. Hãy cho biết đội cần làm gì ở mỗi dấu:
- Một vòng tròn nhỏ có mũi tên chỉ về phía con đường đất.
- Mũi tên tách thành hai nhánh hình chữ Y.
- Hai cành khô bắt chéo hình chữ X trước một lối mòn.
- Mũi tên chỉ tới một hình vuông có ghi số 15.
- Một vòng tròn có chấm ở giữa.
Đáp án
- Bắt đầu đi, xuất phát theo hướng con đường đất.
- Rẽ hai, đội chia làm hai nhóm, mỗi nhóm theo một nhánh.
- Đường cấm, không đi vào lối mòn đó.
- Có mật thư cách 15 bước theo hướng mũi tên.
- Hết dấu, đã đến đích.