Mật thư đảo chữ là "cửa nhập môn" của trò chơi mật thư. Không cần bảng tra, không cần khoá, chỉ cần nhận ra rằng các chữ cái vẫn còn nguyên, chỉ bị đặt ngược hoặc xáo lại. Một bạn đội viên mới vào trại chỉ cần được hướng dẫn vài phút là có thể tự giải.

Dù đơn giản, dạng này vẫn rất hữu ích: nó dạy người chơi thói quen quan sát chữ cái trước khi vội tra bảng, và là lớp "vỏ ngoài" tuyệt vời khi kết hợp với các loại mật thư khác.

Nguồn gốc ngắn

Viết ngược có lẽ là cách giấu chữ lâu đời và tự nhiên nhất. Nổi tiếng nhất là Leonardo da Vinci: phần lớn sổ tay của ông được viết từ phải sang trái, mỗi chữ lật ngược như ảnh trong gương. Người ta vẫn tranh luận ông làm vậy để giữ bí mật hay chỉ vì thuận tay trái, nhưng muốn đọc thì phải cầm gương.

Còn đảo chữ (anagram) là trò chơi chữ có từ thời Hy Lạp cổ. Nhiều nhà khoa học thế kỷ 17 như Galileo hay Huygens từng công bố phát hiện dưới dạng một chuỗi chữ cái bị đảo, vừa giữ bí mật vừa chứng minh mình là người phát hiện trước.

Cách nhận biết

  • Bản mật mã có tần suất chữ giống văn bản thường: nhiều N, H, G, A, O; ít Z, Q.
  • Có những cụm "quen mà lạ": GN thay cho NG, HN thay cho NH, RT thay cho TR.
  • Với tiếng Việt viết Telex (xem bài Quy ước dấu tiếng Việt trong mật thư), dấu hiệu rõ nhất là chữ dấu thanh F, S, R, X, J đứng đầu từ thay vì cuối từ. Một từ bắt đầu bằng F hay J gần như chắc chắn đã bị viết ngược.
  • Gợi ý thường gặp: "Đi giật lùi", "Con cua bò ngang", "Hãy soi gương", "Ngược dòng".

Mẹo: Với mọi bản mật mã trông giống chữ nhưng không đọc được, hãy thử đọc ngược trước tiên. Mất 10 giây nhưng nhiều khi ra ngay.

Viết ngược cả câu

Bản rõ: "Đi tiếp về phía cột cờ" → Telex: DDI TIEEPS VEEF PHIAS COOTJ COWF.

Viết toàn bộ chuỗi từ cuối lên đầu, giữ nguyên khoảng trắng:

Bản rõ : DDI TIEEPS VEEF PHIAS COOTJ COWF
Mật mã : FWOC JTOOC SAIHP FEEV SPEEIT IDD

Giải: đọc từ phải sang trái. Để ý các từ mở đầu bằng F, J, S trong bản mật mã, đó chính là dấu thanh của Telex bị lộn lên đầu.

Viết ngược từng từ

Thứ tự các từ giữ nguyên, nhưng chữ trong mỗi từ bị viết ngược:

Bản rõ : DDI TIEEPS VEEF PHIAS COOTJ COWF
Mật mã : IDD SPEEIT FEEV SAIHP JTOOC FWOC

Dạng này "lừa" hơn một chút vì đọc ngược cả câu sẽ ra thứ tự từ sai: COWF COOTJ PHIAS VEEF TIEEPS DDI. Người giải phải nhận ra rằng chỉ cần lật từng từ.

Đảo thứ tự từ, giữ nguyên chữ

Đây là dạng không cần Telex, giữ được cả dấu tiếng Việt:

Mật mã : cờ cột phía về tiếp đi
Bản rõ : đi tiếp về phía cột cờ

Rất hợp cho các em nhỏ hoặc trạm khởi động.

Đảo vị trí cặp chữ

Bỏ khoảng trắng, chia bản rõ thành từng cặp chữ, rồi đổi chỗ hai chữ trong mỗi cặp. Nếu số chữ lẻ, chữ cuối giữ nguyên.

Bản rõ : DD IT IE EP SV EE FP HI AS CO OT JC OW F
Mật mã : DD TI EI PE VS EE PF IH SA OC TO CJ WO F

Gửi đi liền một dòng: DDTIEIPEVSEEPFIHSAOCTOCJWOF.

Giải: làm lại đúng phép đảo cặp một lần nữa là ra bản rõ. Đây là dạng "tự nghịch đảo": cách mã hoá cũng là cách giải mã.

Biến thể: đảo nhóm 3 chữ (ABC thành CBA), hoặc chỉ đảo chữ đầu và chữ cuối của mỗi từ.

Đảo chữ (anagram) tiếng Việt

Các chữ cái trong một từ bị xáo trộn tuỳ ý, người giải phải sắp xếp lại thành từ có nghĩa. Với tiếng Việt, một âm tiết thường chỉ có 2–6 chữ cái nên thử không quá lâu.

Vài ví dụ không dấu:

Mật mã Bản rõ
IRTA TRAI (trại)
OAL LOA
HNAX XANH
GOHNT THONG (thông)

Một số cặp từ tiếng Việt là anagram của nhau, ví dụ HOA – HAO, LAO – LOA, TAI – TIA, MAI – MIA (mía). Người soạn có thể tận dụng để gài bẫy vui, nhưng nhớ thêm gợi ý chủ đề để đáp án không bị hiểu hai cách.

Khi dùng Telex, chữ dấu thanh cũng bị xáo vào trong. Mẹo giải: tìm F, S, R, X, J trước và đặt chúng về cuối từ, sau đó tìm các cặp AA, OW, UW, DD, rồi mới sắp xếp phần còn lại.

Lưu ý cho người soạn: đảo chữ một câu dài rất dễ có nhiều đáp án. Nên đảo từng từ riêng và giữ khoảng trắng, hoặc cho biết chủ đề (khẩu hiệu, địa danh, đồ vật).

Đọc theo gương

Bản tin được viết từ phải sang trái, mỗi chữ cái lật ngang như ảnh trong gương. Cách làm:

  1. Soạn: viết bản tin bình thường lên giấy mỏng bằng bút đậm, lật mặt sau giấy, áp vào cửa sổ có ánh sáng rồi đồ lại. Mặt sau chính là bản viết gương.
  2. Giải: đặt tờ giấy trước một chiếc gương, hoặc soi ngược qua ánh đèn, ánh nắng.

Một điểm thú vị: các chữ cái in hoa A, H, I, M, O, T, U, V, W, X, Y có hình đối xứng trái – phải, nên khi lật gương chúng trông y như cũ. Một từ chỉ gồm các chữ ấy, ví dụ TOI (tôi), khi viết gương sẽ thành IOT, nhìn rất giống chữ in bình thường viết ngược. Còn các chữ như B, C, D, E, N, R, S sẽ bị lật hẳn, giúp người chơi nhận ra ngay đây là chữ gương.

Mật thư gương rất hợp làm trạm có đạo cụ: đặt một chiếc gương nhỏ trong hộp thư, hoặc dán bản tin lên mặt nước để người chơi soi bóng.

Viết theo cột, đọc theo hàng

Bản rõ: "Lên đỉnh đồi" → Telex LEEN DDINHR DDOOIF, bỏ khoảng trắng còn 16 chữ.

Mã hoá: chọn số hàng, ví dụ 4. Viết bản rõ từ trên xuống dưới theo từng cột, hết cột này sang cột kế tiếp:

L D H O
E D R O
E I D I
N N D F

Rồi đọc theo hàng ngang để có bản mật mã:

LDHO EDRO EIDI NNDF

Giải: viết bốn nhóm chữ thành bốn hàng, rồi đọc từng cột từ trên xuống: L-E-E-N, D-D-I-N, H-R-D-D, O-O-I-F → LEENDDINHRDDOOIF.

Nếu số chữ không chia hết cho số hàng, người soạn thêm chữ đệm X ở cuối. Dạng có thêm từ khoá để xáo thứ tự cột được trình bày trong bài Mật thư hàng rào.

Mẹo: Nếu nhận được bản mật mã chia nhóm đều nhau, ví dụ 4 nhóm 4 chữ, hãy thử xếp các nhóm chồng lên nhau rồi đọc dọc. Đây là phép thử nhanh nhất cho dạng này.

Mẹo giải chung

  • Thử đọc ngược cả câu, rồi ngược từng từ, rồi đảo cặp, theo đúng thứ tự từ dễ đến khó.
  • Tìm chữ dấu thanh Telex bị lạc chỗ (F, S, R, X, J ở đầu hoặc giữa từ).
  • Xếp nhóm thành bảng khi các nhóm dài bằng nhau.
  • Đọc to từng âm tiết sau khi lật. Tai người Việt nhận ra "TRAI", "SAAN" rất nhanh.

Tham khảo thêm quy trình giải tổng quát trong bài Phương pháp giải mật thư.

Biến thể

  • Ngược xen kẽ: từ thứ nhất viết xuôi, từ thứ hai viết ngược, cứ thế luân phiên.
  • Ngược theo dòng: dòng lẻ đọc trái sang phải, dòng chẵn đọc phải sang trái, giống đường đi của con trâu cày ruộng.
  • Đảo chữ có khoá: đi kèm với mật thư khác, ví dụ giải Morse ra một chuỗi rồi phải đọc ngược. Xem bài Mật thư kết hợp.
  • Đảo chữ trong hình: các chữ cái được viết rải rác trên một hình vẽ, người chơi phải tự sắp xếp.

Thử sức

Mật thư 1. Gợi ý: "Con cua bò ngang, nhưng vẫn về đúng hang". Bản rõ viết Telex.

JMART SPEEIT OEHT RWO FAHN NWAV SAOH

Mật thư 2. Đảo chữ, viết Telex. Gợi ý: một khẩu hiệu quen thuộc của Đoàn – Đội.

NAFDOD STEEK

Đáp án

Mật thư 1. Viết ngược từng từ: TRAMJ TIEEPS THEO OWR NHAF VAWN HOAS – "Trạm tiếp theo ở nhà văn hoá".

Mật thư 2. Đặt F và S về cuối từ, ghép DD: DDOANF KEETS – "Đoàn kết".